Жаҳонким, фанонинг бепоён йўлининг тор бир йўлакчасидир, унда абадий яшамоқни ўйламаким, бу-шоҳу гадонинг (келар-кетар) йўлидир. Қандай қилиб мангу қолиш мумкинки, йўл қароқчилари дин ва дил бойликларини талон тарож қилиш учун пистирмада турадилар. Бу қандай йўлдирки унга қадам босмасданоқ томидан кўчиб кетиш учун ноғора овози чалинади. Бу ажаб бир йўлдирким, унинг ибтидоси зоҳир эмас, ғариб бир биёбонким, бирор мақсад самараси ҳам кўринмайди. Бу шундай утиш жойидирки, Одам ва Ҳавво замонидан бери унда эркаку аёл макон тутмасдан ўтиб кетадилар. Ота-онанинг иши шу бўлгач, унда фарзандларга ҳам шу мерос тегди, натижаси эса- сен билан биз... Сен агар бу кўҳна жаҳонда минг йил қолсанг ҳам, унинг муддати бир лаҳзага тенг бўлмайди. Чунки бу муддат ўтгандан сўнг агар ярим нафас олмоқчи бўлсанг ҳам ололмайсан. Бу маконда кишига ўтирмоққа умид йўқ, унинг бирор жойида ўтирмасдан кетмоқ лозим бўлади. Ажабо! Қара, сенга теккан бу тор макон шундай кенгки, унинг бўшлиғи фозонинг ўзи! Янада ажойиброғи, ундан сенга ранжу азоб етиши билан бирга, чархдан юз ғаму, осмондан минг жафолар ёғилади. Чархдан кечаю кундуз шундай азоблар етгач, ҳар кун тонгдан шомгача сенинг айшинг (ҳаётинг) заҳматдир. Бу кўк фалак жомига яхшироқ назар солсанг, сени ўлдирмоқ учун унга фано заҳридан тўлдирибдилар. Унинг қуёши даврига агар боқсанг, маълум бўлади-
ки, унинг нуридан сенга қасд қилиб икки юз бало найзаси тегади. Бу айланма фалакнинг ихтиёри ўзида эмас, у ҳам бу айланишда қазонинг қўлидадир. Унинг қандай эрк(ихти-
ёр)и бўлсинки, минг асрлардан бери қудрат қўлини остин-устун қилиб ташлабдилар. Чарх мен каби овораю бевошга ўхшаб, ўз ихтиёри билан бир нафас ҳам ором ололмайди. Қуёш қадар демайман, балки бир зарра миқдорича ҳам киши ўз ҳолини каму зиёд қила олмас. Оламга бахт ва бахтсизлик келтирувчи юлдузларнинг нишонаси қодир ва якто бўлган Худованд амри билан зоҳир бўлади. Жаҳоннинг бор бузуқликлари юлдузлар сайрига тегиб, ҳақни кўрувчи кўзларни кўр қилади. Ҳар кимки, ернинг кенглигидан фалакка юксалса ҳам, унинг паст (забун)лиги осмондан ергача бўлади. Тоғнинг баландлиги осмон қадар бўлса ҳам, юраги конлардан юз пора бўлиб, бошига тупроқ тортади. Ўрмон-шер кушанда-
си эмас, сичқон ўлиги кўчада қолмайди, жабру жафодан заифгина чумолига қанча машаққатлар етади. Қара, шундай баҳайбат, катта филнинг хартумига пашша кириб, унга кўргуликлар кўрсатади. Ойга панжа урмоқчи бўлган арслоннинг ҳам терисини шилиб, оёқ остига ташлайдилар. Денгиз тўлқинли чўққиларни кетгазувчи бўлса ҳам юзида қайғудан ажинлари бор. Наҳанг(кит) денгиз сувининг қаҳҳрамони бўлса ҳам, оқибат кўплаб сув қуртларига ем бўлади.Нега аждарга қарайсан, ҳазинага боқ, унинг ўзи бир қанча ҳирсу нафс аждаридан қолган. Анқодан сўз очма, қаноат Қофи (тоғи) чўққисига қоне бўлса, у Анқодир. Сен баҳор булутию унинг кўз ёши ва фарёдига қара, ўзига мотам тутгандек осмонда қора либос кийган. Яна сен бу бунёд қилувчи кучли шамолга қара, хоксорлик билан олам даштларини кезади. Бўрини ов қилувчи бур-
гутни кўрким, сайёд қўлида икки қаноти ва думидан бўлак, ўзи саҳро тулкисига ўхшаб қолади. Сен тўғралу қарчиғай кишанларига боқ, ўлимга маҳкум қилинганлар каби алдоқчи замона уларнинг кўзларини бойлаб қўйган. Азалдан золимларнинг иши шу тарзда, мазлумларнинг равиши ҳам шу йўсиндадир. Гарчи Хитой оҳусининг мушкдони(киндиги)да тўла мушк бўлса ҳам, мушкдонини шилиб олсалар, хато ишлиги билинади. Тустовуқнинг бўйнидаги хушбўй ҳалқасимон чизиқлар эмас, балки лочин чангалидан аъзосида қолган издир. Қаҳқаҳа уриб сайрайдиган каклик аслида доим қон ютади, унинг қизил тумшуғию, қизил панжалари бунга далилдир. Ширин сўзловчилар доим хордирлар, гўё тўтилардек ошкора ммаҳбус, ожиздирлар. Тоза рухсор май ичувчиларнинг хор бўлганлик аломати- қизил гулга асир бўлиб қолганликларидир. Товус паридаги нақшларни олтин тамғалар дея кўрма, аъзосидаги гўзал тамғалари ранж тийғидандир. Уйғоқ булбул савдо оташининг малоҳат боғидаги кул ичига тушибди. Яна ажойиброғи шуки, оташранг дилрабо гул, ғаму андуҳдан қонга ботгану кўйлаклари чок бўлган.Парвонанинг иши ҳам овворагарчилик волаю шайдо бўлиб, куйиб ёнишдан бошқа чораси йўқ. Шамнинг ёнишию ўлимини кузатсанг, ўзига аза тутиб, гоҳ нола қилади, гоҳ гоҳ эриб кетади. Чумолидаг ғазабли шерларга ранж етишининг нима фойдаси бор, чунки ўзи оёқ остидадир. Пашшадан ўрмондаги филга ҳам озор етсада, бир тезак тутатилса, барчаси қочиб кетади. Ёруғ олов гарчи олий жавҳар бўлса ҳам, унинг куйдирувчи ҳароратидан танда қанча титроқлар бўлади. Ҳаво халқ ҳаётини узайти-
рувчи бир нарса, лекин у бузилса, ундан оламга вабо тарқалади. Агарчи «барча нарса сувдан яралган»(Қуръон, Анбиё сураси. 30-оят) бўлса ҳам сувга чўккан ўлади, тирик қолиши амри маҳол. Тупроқни сукунат ва ором манбаи деб билма, қуюн турганда у шамолга айланади. Маҳлуқот жинсидан ҳеч бир нарса гарчи кучлидир ё заиф, шоҳдир ё гадо. Оламда меҳнатсиз бирор истак муяссар бўлмайди, фақат тенгсиў, қудратли Аллоҳ бундан мустасно, чунки У ашёларни яратувчидир. Азалдан то абад яратилган ҳар бир нарсанинг ожизлиги яратувчининг борлигига гувоҳдир. Маҳлуқотни яратувчининг иши шундай экан, у истаганидан ташқари ҳеч нарса бўлмайди. Бас, Ҳақ сенга амр қилган ва таъқиқлаганла-
рига имкон даражасида амал қилиб, яшамоқ пайидан бўлиш лозим. Аввало, шариат сенга фарзу вожиб қилганини, сўнгра нафлу суннатларини адо қилмоқ зарур. Мўътақадот (эътиқод қилинадиган нарсалар) иймон аталиб, тил билан айтиб, дил билан тасдиқлашдир. Биринчидан, зоти покни Ҳақ деб билгин, шу тарздаки, у боқий, балки боқийликнинг ўзидир.. Унинг мавжудлиги бор бўлган ва доим бор бўлади, ягоналишидан ҳамду санога лойиқдир.Унинг сифатлари қандай ва қанча деган билан тугамас, Ҳаёту илму иродати қудрат исмларидир. Яна у хоҳлаганини бажарувчидир, феъл (амал) ундан, яхшилик ундану, ёмонлик фалакдан. Яна фаришталарким, осмондаги тасбиҳгўйлардир, ҳар бири пок Худо номини зикр этиб тасбиҳ айтадилар. Яна унинг китобларидурким, ундаги барча нарсалар ҳақдир ва ҳозиру нозир Худонинн сўзларидир Яна унинг халққа юборган расул(элчи)ларидурким, ҳар бири ҳидоят йўлининг раҳбаридир. Араб бўлган Муҳаммад алайҳиссалом расуллар гуруҳининг пешвоси, улардан кейин яратилган бўлса ҳам, зот жиҳатидан аввалдир... Яна ўлимдан сўнг қайта тирилишдирки, унга ишониш керак, ҳаммаси ростдир. Яна барча яхши ва ёмоннинг мавжудлигини қадардан билмоқ ва тақдирнинг ҳақ эканлигига ишонмоқ. Иймон деб ном олган эътиқодлардан кейин, ислом дини беш аркон(шарт)лар билан барқарордир. Аввало, «Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ»ни айтиб, Муҳаммаднинг пайғамбарлигини тасдиқлаш. Беш вақт намоз ҳам исломнинг ганжидир, бажармаган эркаку аёлнинг гуноҳи кечирилмайди. Йигирма дирамдан ярим дирам садақа(закот) бермоқ фарздир, у-фақирлар ҳаққидир. Яна бир йилда ўттиз кун рўза тутмоқ, бир кун қасддан тутмаса, икки ой пайдарпай қазосини тутиш жазоси (каффорати)дир. Яна бири, йўллар очиқ бўлиши шарти билан ҳаж қилмоқдур, агар (йўл) хавзсиз очиқ бўлмаса, унда ҳаж раво бўлмас. Эътиқодлардан сўнгыибодатларинг шулардир, аммо сенга белгилаб қўйган шартлари ҳам бор. Агарчи зоҳирдан жисми бўлса ҳам, ҳар бирининг ботинидан яширин руҳи дбордирким, номи-тақводир.Нимага шариат қатъий амр қилмаган бўлсаю, аҳли тариқат унга машғул бўлсалар, улар турли риёзатлардир. Мазкур бўлган «Ла илаҳа иллаллоҳ»ни зикр қилиб, бу дарёга ғарқ бўлганлар кўп. Агар фалак қаторлари бир биридан узилиб кетса ҳам, бу зикр дарёсига ғарқ бўлганнинг тўлқинлардаги хасу хашакка парвоси йўқ. Мушоҳадани кўрки, намозҳоннинг ярасидан ўқни тортиб оладилару, у-бехабар, ўқ жойидами ёки йўқ. Кўп намозҳонлар борки, кечаси икки ракаат намоз ўқиш учун «Каломуллоҳ» ни тик туриб хатм қилиб қўяди. Закотни кўр, қир дирамдан бир дирам берилиб, фарз адо бўлади, бу ризонинг ўзидир. Рўзани қара, қирқ кун чиллада бир ниятыила ўтказади, қалб емоқ ичмоқ ғамини чекмайди. Бу қандай Каъба тавофидурким, эҳроми Батҳо (Каъба) тарафига қараган шарқ қуёшидек ҳилватхона эшигидан бошланади. Ҳақ йўлида юрувчилар шу сулуку тариқатда юрибдилар ва хотирлари хатару риёдан покдир. Сен агар Худо зотининг ягоналигига гувоҳлик берсанг, шунга ҳам ҳизмат ҳақи(тўлов) умид қиласан, бунга Худо гувоҳдир. Агарда таҳоратсиз бошингни саждага қўйсанг, донг чиқариш учун муаззиндек оламга жар соласан. Агарда Қорундек ҳазинанг бўлсаю, ярим дирам камайиб қолса, саҳоватдан лоф-қоф урасан. Ва агар ўттизыкун рўзадан бир кун рўза тутсанг, ифторлик учун бева бечоралар дастурҳонини талон-тарож қиласан. Агар ҳажга отлансанг, бу сафарингдан савдо қилиб, ўн, йигирма, қирқ танга фойдалар олмоқчи бўласан. Сенга айтганларимнинг барчаси мусулмончилик шевасидир, зулму фосиқлигингдан бир зарраси ҳақида сўз айтсам бало ёғилади. Номардликдан кетма-
кет май қадаҳларини кўтарасан, унинг оқибатидан дам-бадам зино қилиш фикри ҳаёлингда туғилади. Агар зиногаымуяссар бўлсанг, ҳануз ғусл қилмасдан, халқ ичида мардман дея ғавғо соласан. Қизиғи шуки, хотининг ҳам сенга ўхшаган эркак билан шу иш (зино)ни қилган ва шунинг ўзи сенга яхшигина жазодир. Сен ўз «тақвоинг» ва аёлинг «иффати»дан ҳам хабардорсан, лекин эркаку аёлдан хаёлингни яширасан. Қувват ва озуқангнинг бари тўнғиз гўштидан бўлгани учун ҳам бировларнинг хотинига қарайдиган одатинг бор. Юзта Закариёнинг бошига арра тортсалар, уни халос қилиш учун бир дирҳам берсанг ҳам, аза тутасан. Бу разиллик ва муртадлик билан тағин ўзингни Закариёдек иффатли, Яҳёдек исматли қилиб кўрсатасан. Дилинг шайтон ва девлар ватанидир, ватан эмас, уларнинг ахлатхонаси, балки унданда тубанроқ макондир. Малоикалар шул ўлканинг тепасидан ўтсалар, унда сендек махлуқнинг маскан тутганини кўрсалар. Сенинг шум ботинингдаги кирдикорларни кўриб, уларга вабо теккандек ҳаммалари ҳалок бўладилар. Шу ёмон сифатларинг билан ҳам ўзингни азиз тутасан, гўё жаҳон халқидан ортиқ еринг бор. Дўзах оловининг азоби ҳам сенга ҳайф, олов сенинг азобингдан хомуш бўлиб ўчади. Эй улуғ Худойим, нималарники шарҳ қилган бўлсам, мен ҳам шундайман, балки баттар ёмонроқман. Маккор нафс домига мубталоман. Бир нафас бўлса ҳам, ҳаётимни Сенинг ёдинг билан ўтказиш дунёдан ва ундаги бор нарсалардан яхшироқдир. Умримни Шайтоннинг амрига итоат этиб зое қилдим, энди ҳасрату надоматлар чекаман. Ёмонлигимдан шайтонлар менга эргашди, бу эргашишда Иблис ҳам шерик бўлди. Ўзимга ўхшагандан минг фарсах қочсам тўғри бўлади, лекин менга ўхшаган бир бахтсиз бу оламда борми ўзи? Нафсим деву шайтонга ёмонликни ўргатди. У истаган нарсани бошқа ҳеч ким қилолмайди. Ёшлигим шундай эгрилик билан ўтди, қариликда эса эгрилик тўғри бўлмайди. Энди ўзимни минг марта ўлдирсам ҳам, ҳалокатли дардимга ўзимни ўлдириш даво бўлмайди. Аммо гуноҳларим бундан минг марта ортиқ бўлса ҳам, Сенинг бепоён раҳматинг олдила фалак қаршисидаги Суҳо(кичик юлдуз) кабидир. Раҳматинг денгизидан бир қатра (томчи)си масият тутунидан қорайган номаи аъмолимни ювиб ташлайди. Сенга мени ундай қил, бундай қил демайман. Сен қандай хоҳласанг шундай қил, мен розиман. Фонийга лутф этиб, ғайр (ўзингдан бегона) дан уни қутқар, бақога элтадиган фано йўлини унга насиб эт. Ўз ёдингда маҳв этиб, шундай ғарқ қилгинки, қалбида Худо ёдидан бошқаси қолмасин. Бу қасида аҳли сулук қалбларига ғизо бўлди, шу боис унинг номи «Қут ул-қулуб» (Қалблар озуқаси) бўлди. Кимки ўқисаю, унга амал қилса, шубҳасиз қалб боғидан жаннатдагидек ҳосил бўлади. У беҳишт неъматидан қалбга ғизо етса, менинг шикаста қалбимга ҳам у неъматлардан умид бор. Аҳли тараб соф майдан ичсалар, қадаҳлари чеккасида қолган бир қатраси сенга насиб этар. Худо назм қилувчи, ўқувчи ва кўчирувчисига дину дунё ва охират фойдаларини ато қилсин!
Ҳалима Мухторова таржимаси.
Комментарии
Отправить комментарий